იმედგაცრუებიდან ოქროს ბურთამდე? - რაფინიას ტაქტიკური მეტამორფოზა

 რაფინია ცნობილი გახდა თავისი შთამბეჭდავი გამოსვლებით ლიდს იუნაიტედში - მარსელო ბიელსას ხელმძღვანელობით. ესპანეთში გადასვლამდე მან შეძლო „თეთრების“ პრემიერ ლიგიდან გავარდნისგან გადარჩენა. ცხადი იყო, რომ ბრაზილიელსა და მის თანაგუნდელებს შორის არსებობდა უზარმაზარი უფსკრული სათამაშო კლასში, რის შედეგადაც ბიელსამ რაფინიას ძალიან დიდი შეტევითი პასუხისმგებლობა დააკისრა. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ფლანგზე მოთამაშე უნივერსალ და მრავალფუნქციურ გარემარბებზე ბიელსა მუდმივად ატარებდა ექსპერიმენტებს, რაფინამ დაინახა, რომ მისი თამაშის უმეტესი ნაწილი მარჯვენა ფლანგზე უკეთესად წარიმართებოდა. იგი ჩამოყალიბდა აუტის ხაზის გარემარბად, რომელიც მეტოქის დაცვას წელავდა და აგრეთვე საჭირო კრეატივს გუნდს ფლანგიდან მატებდა. ლიდსის შეტევების უდიდესი ნაწილის გამტარი სწორედ ბრაზილიელი იყო.

 

 შეიძლება ითქვას, რომ ლიდსში რაფინიას გავლენა თავიდანვე ძალიან დიდი გახლდათ, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ ბიელსას ზღვარგადასულ პრესინგსა და აგრესიას, მისი პროფილის ფეხბურთელი ძალიან უხდება. სწრაფი, ფიზიკურად ძლიერი, დაცვით ასპექტებში მშრომელი და ტექნიკური გარემარბი, ბიელსას ოცნების ფლანგელი სწორედ ასეთი გახლავთ. რაფინია ლიდსში, ძირითადად მოედნის ამ ზონას ფარავდა:

 ტიპური ცაცია მარჯვენა გარემარბი, რომელსაც მთელი ფლანგის კონტროლი ერთპიროვნულად შეეძლო. მით უფრო რომ ბიელსა ძალიან პროვოკაციულ სქემებს იყენებდა 3-3-3-1-ისა და 4-1-4-1-ის სახით:

 
 3-3-3-1-ში მთელი შემტევი კრეატივი რაფინიაზე მოდიოდა. ეს საკმაოდ ლოგიკური რამ გახლდათ, გამომდინარე იქიდან, რომ პატრიკ ბამფორდის სახით ლიდსს საჯარიმოში მოთამაშე საკმაოდ კარგ ფორმაში მყოფი 9 ნომერი ჰყავდა, რომელიც რაფინიას კარგ ჩაწოდებებს გოლებად აქცევდა ხოლმე.

 
 4-1-4-1-ში რაფინია მარცხენა გარემარბადაც გვევლინებოდა ხოლმე, გამომდინარე იქიდან, რომ ამ სქემას ბიელსა მეტად ძლიერი გუნდების წინააღმდეგ იყენებდა, რათა დაცვაში ბალანსი უზრუნველყოფილიყო და მის ბიჭებს კონტრშეტევების წამოწყება სწრაფად შეძლებოდათ. მომენტებში, როცა ლიდსი აგებდა ხოლმე, მარტივად იყო შესაძლებელი ამ სქემის 4-2-4-ად გადაკეთება. ბიელსას ავანტიურული ბუნება და ძალიან მაღალი დონის ტაქტიკური თეორეტიკოსობა რაფინიას საუკეთესო თვისებების გამოვლენაში დაეხმარა. 

 შეიძლება ითქვას, რომ ბიელსამ მისი დამატებით საკუთარ ფეხბურთს უკვე უმაღლეს დონეზეც შესძინა აზრი. აქამდე ლიდსს აკლდა ერთგვარი X ფაქტორი, რაფინიას სახით კი მიიღო: 

 როგორც უკვე აღვნიშნეთ, რაფინია ძირითადად აუტის ხაზთან მოქმედებდა, არ აქვს მნიშვნელობა ფლანგს. მაგრამ ამავდროულად ბიელსამ რაფინიას აბსოლუტური კრეატიული თავისუფლება უბოძა. ეს სწორი გადაწყვეტილებაც გახლდათ, გამომდინარე იქიდან, რომ რაფინიაზე კრეატიული ფეხბურთელი ლიდს იუნაიტედს უბრალოდ არ ჰყავდა. 

 ამ გამოსახულებაზე ვხედავთ, რომ რაფინიას პოზიციონირება საკმაოდ დიდ სივრცეზეა გაშლილი, რაც საშუალებას იძლევა მოედნის ბოლო მესამედში თამაშის ლოგიკა მთლიანად მისი კარნახით განვითარდეს. ბარსელონას და კონკრეტულად ჩავის ფორმაციის გუნდს ასეთი ტიპის ვინგერი ნამდვილად სჭირდებოდა:


თავი II - ახალი იმედი, ახალი პროექტი და კონკურენცია უსმან დემბელესთან

 2021-22 წლების სეზონში, როდესაც ლიდსში საქმეები ბიელსასაც აერია და თავად გუნდსაც დიდი პრობლემები შეექმნა, პრემიერ ლიგაში გუნდის დატოვების მისია თავის თავზე რაფინიამ აიღო. ეს წარმატებით შეასრულა და ამის გამო მისით ბარსელონა დაინტერესდა, მით უფრო რომ მაშინ გუნდს შემადგენლობის სირღმისთვის ფლანგის მოთამაშე ძალიან სჭირდებოდა. ეს პერიოდი კატალონიურ გუნდში „ალემანის სასწაულების“ ტალღაა, როდესაც ვალებში გადავარდნილმა, ფინანსურ კრიზისში მყოფმა გუნდმა პოსტ-მესი ბარსელონას ბაზა ააშენა.

 ამ დროს მოვიდნენ გუნდში რობერტ ლევანდოვსკი, ჟულ კუნდე, ანდრეას კრისტენსენი და რაფინია. ჩავის გუნდში სწორედ ისეთი გარემარბი სჭირდებოდა, რომელიც მეტოქის დაცვას კარგად გაწელავდა, ხოლო გაჩენილ სივრცეებს ისეთი მომაკვდინებელი ფინიშერი გამოიყენებდა, როგორიც რობერტ ლევანდოვსკია. თავდაპირველად ჩავის სისტემისთვის რაფინიასა და უსმან დემბელეს ფლანგები საკმაოდ აქტუალური რამ გახლდათ, მით უფრო 2022-23 წლების სეზონის პირველ ნახევარში:

 
 თუმცა, უჩვეულო დროს ჩატარებული მსოფლიო ჩემპიონატის შემდგომ სუპერთასზე ელ კლასიკოში ჩავი აშკარად მიხვდა იმას, რომ ამ სქემას აკლდა უმთავრესი რამ - ბალანსი. ბალანსის დასამყარებლად ჩავიმ საინტერესო ტაქტიკური გადაწყვეტა მოიფიქრა კიდევ ერთი ნახევარმცველის დამატებით, ამით გუნდმა ბალანსი დაიბრუნა და მოედნის ცენტრალური ზონის კონტროლი ხელახლა მოიპოვა. მარცხენა ფლანგზე კი ყველაზე ხშირად გავი ჩნდებოდა ხოლმე:

 
 ამან რაფინიას ოფციები შეზღუდა და მას უკვე კონკრეტულად ამ პოზიციისთვის მოუწია უსმან დემბელესთან კონკურენციაში ჩართვა. ეს პროექტი ორმა  ფაქტორმა არია: ლამინ იამალის დებიუტი და ბარსელონიდან უსმან დემბელეს წასვლა. მესამე სეზონში ჩავის გუნდი ძალიან უცნაურ დროს აღმოჩნდა ტურბულენტურ ზონაში.

თავი III - ქაოსი, სტვენა, იმედგაცრუება და ხელახლა დაბადება

პრე-სეზონზევე ჩანდა ის ამბავი, რომ ბარსელონა ლამინ იამალს სრულფასოვანი სეზონისთვის ამზადებდა. იგი თითქმის ყველა სატესტო ამხანაგურ თამაშში გამოჩნდა და კარგი შთაბეჭდილებაც დატოვა. ლამინი რაფინიას რაღაც კუთხით ჰგავდა, მაგრამ გაცილებით სათუთი ტექნიკისა და 16 წლის ასაკის ადამიანისთვის არადამახასიათებელი მონაცემები ჰქონდა. შესაბამისად, მასთან შედარებით მარჯვენა ფლანგზე რაფინია საკმაოდ ცუდად გამოიყურებოდა. თანაც გუნდში ჟოაო ფელიქსიც კარგად ჩაეწერა და რაფინიასთვის მარცხენა ფლანგის ოფციაც ჩაიკეტა. ერთადერთი განსხვავება ის გახლდათ, რომ გავიმ და პედრიმ გაცვალეს ადგილები, მაგრამ ოთხნახევარმცველიანი სტრუქტურა მთლიანად შენარჩუნებული გახლდათ:

 გამომდინარე იქიდან, რომ რაფინიას როლი გუნდში აღარ დარჩა, მას სათამაშო რეგრესი დაეწყო და ძალიან ხშირად იღებდა არასწორ გადაწყვეტილებებს. მეტიც, გულშემატკივრის სტვენაც დაიმსახურა. რომ არა პედრისა და ბალდეს ტრავმები, სავარაუდოდ, რაფინიას კარიერის შემცვლელი და ბარსელონას განვითარების ტრაექტორიის განმსაზღვრელი ახალი როლი არ გამოიძერწებოდა.

 აშკარა გახლდათ, რომ იამალთან შედარებით მარჯვენა ვინგერად რაფინიას კრეატივი გაცილებით დაბალი დონისა გახლდათ. ასევე პრობლემა იყო შანსების გამოუყენებლობაც. თუმცაღა, აქ ერთი დიდი პარადოქსია. რეიტინგულად და სტატისტიკურად რაფინია ამ სეზონშიც არ გახლდათ ცუდი ფეხბურთელი, პირიქით, შეგვიძლია დაუფასებელიც ვუწოდოთ, უბრალოდ საქმე იმაში გახლავთ, რომ ეს საკმარისად არ აისახა სტატისტიკაში. შემდეგ ჩავიმ მას ახალი როლი მოუძებნა. იქიდან დაიწყება რაფინიას თავგადასავლის ახალი თავიც:

 
თავი IV - რასაც ჩავი დასთესს, ფლიკი მოიმკის

 2023-24 წლების სეზონის მეორე ნახევარში, როდესაც ბარსელონას ლა ლიგაში წარმატების იმედებიც გადაეწურა და თანაც, ესპანეთის სუპერთასიც მადრიდის რეალთან საკმაოდ დამამცირებლად დათმეს, გუნდს აშკარად სჭირდებოდა რაიმე ტიპის ტაქტიკური ცვლილება, რომელიც სეზონს თუ არ მოატრიალებდა, ჩემპიონთა ლიგაზე მყარი ფუნდამენტის ჩაყრას შეძლებდა. სწორედ ასეთი რამ ქნა ჩავიმ, როდესაც ძირითად შემადგენლობაში რაფინია მარცხენა გარემარბად გამოჩნდა. მით უფრო აქ ის ფაქტორიც მუშაობდა, რომ ჟოაო ფელიქსს ტრადიციულად პირველი 10 თამაშის შემდგომ მომენტალურად ჩავარდნა დაეწყო, პედრი ტრავმირებული გახლდათ და როცა დაბრუნდა, ცენტრში დაიკავა ადგილი, ხოლო გავიმ ჯვარედინი იოგები გაიწყვიტა. ეს ყოველივე რაფინიას გზას უხსნიდა მარცხენა ფლანგზე სათამაშოდ:

 
 აქ საინტერესო არ არის მხოლოდ რაფინიას პოზიცია, რომელიც ტაქტიკურ მონახაზში ჩანს. არამედ ისიც ძალიან საინტერესოა, თუ რა როლი ენიჭება ამ სქემაში მას. ჩავი მიხვდა, რომ ლამინ იამალის გავლით შესაძლებელია მეტოქის მესამედში სახიფათოდ შეუტიოს გუნდმა, საჭირო გახდა ალტერნატიული საფრთხის გაჩენაც, ამჯერად საპირისპირო ფლანგზე. გავითვალისწინოთ ისიც, რომ ამ დროს, ალეხანდრო ბალდე დაიმტვრა და დაცვის მარცხენა ფლანგზე მემარჯვენე ჟოაუ კანსელო თამაშობს, შესაბამისად რაფინიას თავისუფლად შეეძლო ბურთს არც ისე ხშირად შეხებოდა, მაგრამ მაინც ძალიან პროდუქტიული ყოფილიყო. ბურთის გადაადგილების პასუხისმგებლობა მთლიანად იამალზე გადავიდა, მით უფრო იმიტომ, რომ პაუ კუბარსისთან და ჟულ კუნდესთან საკმაოდ კარგი ქიმია ჩამოუყალიბდა, ხოლო რაფინია გახდა ფლანგიდან ძალიან სპეციფიკური და მომაკვდინებელი იარაღი, რომელიც უნაკლოდ აითვისებდა იმ სივრცეებს, რომელსაც მეტოქე გუნდი ტოვებს:

შეიძლება ითქვას ისიც, რომ ჩავიმ როგორც იქნა მიაგნო რაფინიას სწორ პოზიციას, მაგრამ დააგვიანდა ეს პოზიციური ცვლილება და შესაბამისად, ვერც ბარსელონამ მოიმკა ეს ტიტული და ვერც თავად ჩავიმ, სამაგიეროდ ეს არ იყო მოკლევადიანი ინვესტიცია, გავა ზაფხული, რაფინია კვლავ დარჩება ბარსელონაში, ვერ მოვა ნიკო უილიამსი და აქედან უკვე საერთოდ სხვა, სუპერვარსკვლავის ისტორია იწყება.

თავი V - ბრაზილიელი კამატა, ანუ გაკვეთილები ხრისტო სტოიჩკოვისგან

 ალბათ მკითხველს დააინტერესებს - რა შუაშია რაფინიასთან ოქროს ბურთის მფლობელი ლეგენდარული ბულგარელი?! - მე გიპასუხებთ, რომ არათუ შუაში, არამედ თავშია.

 ბარსელონაში მისვლისთანავე ჰანსი ფლიკი ერთ უმარტივეს ჭეშმარიტებას მიხვდა. გუნდმა ბურთი ძალიან სწრაფად უნდა დაიბრუნოს, როდესაც მეტოქის ნახევარზე დაკარგავს, ხოლო ამას ასაკში შესული ლევანდოვსკით ნამდვილად ვერ იზამდა. შესაბამისად, პრესინგის სისტემა შეცვალა, რითაც რაფინიამ და იამალმა მცველებზე პრესინგის განხორციელების უფლება მიიღეს. ლევანდოვსკის შესაძლებლობა გაუჩნდა მეტად სიღრმეში ჩასულიყო, რათა რაფინიასთვის და იამალისთვის სივრცე გამოესუფთავებინა. ეს ნოვაცია ჩავისთან არ გვხვდებოდა, ამიტომაც მისი გუნდი ბურთს სწრაფად ვერ იბრუნებდა:

 
ფლიკის ხელში, რაფინიამ მიიღო სრულებით ახალი როლი, ეს არის ფლანგის ფინიშერი, რომელიც კლასიკური ინსაიდ ფორვარდის როლშიც ვერ ჩაჯდება. თუმცაღა, სანამ ამ როლს მიიღებდა ფლიკი, მანამდე ჰქონდა პრობლემა ოლმოს რეგისტრაციის სახით, აქედან გამომდინარე, ერთ თამაშში მოუწია მას რაფინიას 10 ნომერზე გამოყენებაც კი. არადა, მას 10-იანის თვისებები ნამდვილად არ აქვს. ის თამაშიც კარგად ჩაატარა რაფინიამ, ასევე უამრავი გოლი შეყარა როგორც ლა ლიგაში, ისე ჩემპიონთა ლიგაზე. ეს განპირობებული გახლდა ზუსტად იმ ინსტრუქტაჟით, რაც ფლიკმა მას მიაწოდა: იგი ერთგვარად მუდამ რომელიღაცა ფეხბურთელის ფუნქციონირებაზეა დამოკიდებული, მაგრამ ამ სეზონში რაფინიამ ყველაფერი პირიქით, უკეთესობისკენ შეცვალა საკუთარ თამაშში. არც ბალდეს დაბრუნებას შეუშლია ხელი და არც არაფერს. რაფინია მთელი 2024-25 წლების სეზონში ეტაპობრივად გასხივოსნდა. სწორედაც რომ ლევანდოვსკის ზურგს უკან ერთგვარი შემორბენები იქცა ბარსელონას სავიზიტო შემტევ ბარათად.

 
რაფინია ასეთ ამპლუაში უფრო საშიშია. მისი მოსალოდნელი გოლების საშუალო მაჩვენებელიც ცდებოდა 0.50-ს.

 პოზიტიურობისა და თავდაჯერებულობის პროექცია ერთია, მაგრამ რაფინია, აშკარად, ფლობს სპორტულ შესაძლებლობებს ფლიკის სისტემაში ბოლომდე გახსნისთვის - ენერგია, როგორც ფრონტიდან დასაცავად, ასევე სწრაფი ტემპის შეტევების წარმართვისთვის, სიჩქარით მკვეთრი აფეთქებებით. ლიდს იუნაიტედში მარსელო ბიელსა ძალიან აფასებდა რაფინიას პერსონას, მით უფრო იმიტომ, რომ საოცარ თამაშთან ერთად, ის მზად გახლავთ მენტალურადაც. 2021 წლის პრესკონფერენციაზე ბიელსა აფასებდა მის „ფეთქებად ბუნებას“ და „სწრაფ ფიზიკურ პასუხებს“, რაც ხაზს უსვამს მის უნარს, ერთგვარად დააბალანსოს საკუთარი ძალისხმევა მწვანე მინდორზე. მისი ფიტნესი ხაზგასმით აისახება SkillCorner-ის მონაცემებში, რითაც ვადგენთ, თუ რამდენად აღემატება საკუთარ კონკურენტებს დაცვის ხაზისთვის შემორბენის მაჩვენებელში. ამ სეზონის პირველი შვიდი მატჩის განმავლობაში, მან 118 ასეთი გარბენი შეასრულა - 36-ით მეტი, ვიდრე მეორე ადგილზე მყოფმა კილიან მბაპემ მადრიდის რეალიდან და ორჯერ მეტი, ვიდრე ესპანეთის უმაღლეს ლიგაში მოთამაშე სხვა ნებისმიერი ფეხბურთელი. ის ასევე ლიდერობს მაღალი ინტენსივობის სპრინტებში - როდესაც მოთამაშე მოძრაობს 20კმ/სთ (12mph) სიჩქარით მინიმუმ 0,7 წამის განმავლობაში - ამ კომპონენტში მხოლოდ საკუთარი თანაგუნდელი ჟიულ კუნდე არის ახლოს:

 
განვიხილოთ ერთ-ერთი სცენარი და კარგად მივხვდებით, თუ რატომ გახლავთ რაფინიას ანგარიშზე ამდენი გოლი:

 
 აქ კარგად ჩანს, რომ ბალდე გადაცემას უკეთებს რაფინიას, რომელიც საჯარიმოში შერბის და გარდა იმისა, რომ თავად უმცირეს სივრცეს იყენებს მცველებისგან თავის დასაღწევად, ასევე ოლმოს, ლევანდოვსკის და პედრის აშორებს ორ კაცს ერთდროულად და მოწინააღმდეგის ზონა 14-ში სრული ქაოსი შეაქვს. თუმცაღა, მარტო სწორი გადაადგილება როდია საკმარისი გახდე იმაზე შედეგიანი, ვიდრე იყავი.

 ფლიკის ტაქტიკური ოინები აქ ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხია, მხოლოდ ძალიან დიდებულ მწვრთნელს შეუძლია გადააკეთოს ფეხბურთელი ასე. მიუხედავად იმისა, რომ გამორჩეული სტატისტიკა რაფინიას სეზონის დასაწყისიდან აქვს, საინტერესო განსხვავება ჩანს მის დარტყმის რუკაზე მაინც ჩანს, სადაც მისი xG თითო დარტყმაზე წინა სეზონებთან შედარებით 0.12-დან 0.19-მდე გაიზარდა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ მისი დარტყმების საშუალო ხარისხი - ალბათობა, რომ ისინი იქნება გოლები - გაცილებით მაღალია. ეს ბევრ რამეს უკავშირდება, მათ შორის მის უფრო ცენტრალურ პოზიციონირებასთან. 

მოიგებს რაფინია ოქროს ბურთს?

თუ ვინმე იკამათებს, რომ რაფინიამ არ უნდა მოიგოს ოქროს ბურთი, ის ძალიან შეცდება, გამომდინარე იქიდან, რომ ზუსტად რაფინიას პროფილის ფეხბურთელს, ორიგინალ „კამატა“ ხრისტო სტოიჩკოვს, ზუსტად ასეთი თამაშით აქვს მოგებული ოქროს ბურთი. ეს შეუძლებელი მისია ნამდვილად არ არის. ფაქტია, რაფინია თავისი ბულგარელი სულიერი წინაპრის გზაზეა შემდგარი და განა მარტო ჩემპიონთა ლიგას, არამედ ტრებლს უმიზნებს. მიიღებს თუ არა რაფინია სასურველ შედეგს შემოდგომაზე ამას სეზონი გვიჩვენებს. 

 ასევე საინტერესოა, შეძლებს თუ არა რაფინია ბევრად ქაოსურ და დეზორგანიზებულ ბრაზილიის ნაკრებში წარმატების მიღწევას. ამას სულ რაღაც ერთ წელიწადში ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე გავიგებთ. მანამდე კი, ვნახოთ აიხდენს თუ არა იმ სურვილს, რომელიც მოქმედ მსოფლიოს ჩემპიონ არგენტინასთან თამაშის წინ ჩაიფიქრა: „არგენტინასთან მატჩი?! - აუცილებლად გავუტან გოლს და მოედანზე გავანადგურებთ კიდეც, თუ საჭირო გახდა მოედნის გარეთაც. ერთი მაგათიც!"