უნგრული დერბი ბერნში: როგორ მოუგო ბენფიკამ ბარსელონას

 50-იანებში უნგრელების ხანა იდგა, თუმცა, დიდი სანაკრებო ტურნირის მოგება ვერ შეძლეს, ამის უპირველესი მიზეზი პოლიტიკური ვითარებაა, თუმცა, იყო ერთი დიდი ტურნირი, სადაც ასე თუ ისე, მოუყარეს თავი მთავარ ვარსკვლავებს და საუკეთესო გუნდიც წარსდგა - 1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. ერთი დიდი ვარსკვლავი მაინც მოისაკლისეს, ლასლო კუბალა უკვე ხუთი წლის გაქცეულია ქვეყნიდან, თავის ოჯახთან ერთად. ახლა რთულია იმის თქმა რა ძალა იქნებოდა კუბალა ისედაც საუკეთესო უნგრეთის ნაკრებისთვის. შვეიცარიის მუნდიალზე ბრწყინავდნენ პუშკაში, ციბორი და კოჩიში, ამ უკანასკნელმა საწყის ოთხ შეხვედრაში თერთმეტი გოლის გატანა შეძლო, ფინალში კი ხელი მოეცარა, იმ ფინალში, რომელსაც მოგვიანებით „ბერნის სასწაული” უწოდეს. ფავორიტი უნგრეთი გერმანელებმა 3:2 დაამარცხეს. არადა, ჯგუფში უნგრეთმა გერმანია 8:3 დაამარცხა და კოჩიშმა პოკერი შეასრულა.

 დიდი უნგრეთი სანაკრებო ტურნირის მოგების გარეშე გაქრა, რადგან 1956 წელს უნგრეთში რევოლუცია დაიწყო, ხალხი საბჭოთა მმართველების წინააღმდეგ აჯანყდა, იყო შეტაკებები, უნგრეთის შინაგანი ჯარები ხალხის მხარეს გადავიდა, ასე მოვიდა ხელისუფლებაში სახალხო ლიდერი იმრე ნადი, რომელმაც უნგრეთი ნეიტრალურ სახელმწიფოდ გამოაცხადა, გაეროს მხარდაჭერა მოითხოვა, მაგრამ ბრძოლაში მარტო დარჩა, უნგრეთში საბჭოთა არმია შევიდა, ნადი დააპატიმრეს და დახვრიტეს. 200 000-მდე უნგრელმა ქვეყანა დატოვა. ამ დროს უნგრული ჰონვედი, რომელშიც ფერენც პუშკაში, სანდორ კოჩიში და ზოლტან ციბორი თამაშობდნენ, ბილბაოში იყო ჩემპიონთა თასის პირველი რაუნდის სათამაშოდ. როცა ფეხბურთელებმა სამშობლოში წითელი არმიის შეჭრის შესახებ გაიგეს, ქვეყანაში დაბრუნება აღარ ისურვეს. ფერენც პუშკაში მადრიდის რეალში ჩაირიცხა, ციბორი და კოჩიში - ბარსელონაში. მათ რეკომენდაცია ლასლო კუბალამ გაუწია.

 უნგრელებს მძიმედ ახსოვდათ „ბერნის სასწაული”, საწყის რვა წუთში 2:0-ს იგებდნენ, მერე კი 3:2 წააგეს. ითქვა მსაჯის შეცდომებზეც, მაგრამ მთავარი პრობლემა ალბათ მაინც ზედმეტი თავდაჯერება იყო. ჯგუფურ ეტაპზე გერმანიის განადგურების მერე უნგრელები ასეთ წინააღმდეგობას არ ელოდნენ. მსოფლიო ჩემპიონატის მოგებას აბსოლუტურად ყველაფრის შეცვლა შეეძლო, როგორც მთელი ქვეყნის, ისე კონკრეტული ფეხბურთელებისთვისაც.

 
 გავიდა შვიდი წელი და უნგრელები ისევ ფინალში აღმოჩნდნენ, ოღონდ არა მსოფლიო ჩემპიონატის, არამედ ჩემპიონთა თასის. ბარსელონასა და ბენფიკას ფინალი ბერნში გაიმართა. ბარსას ძლიერი შემადგენლობა ჰყავდა და ფავორიტადაც ითვლებოდა - კოჩიშთან, ციბორთან და კუბალასთან ერთად, მათ რიგებს იცავდნენ ბრაზილიელი ევარისტო და ლუის სუარესი, ერთადერთი ესპანელი ოქროს ბურთით. ბენფიკას, რომლის აღმავლობაც სწორედ ამ ფინალიდან იწყება, ასევე უნგრელი კაცი, ბელა გუტმანი წვრთნიდა. დღეს ამ კაცის სახელზე მხოლოდ წყევლა ახსენდებათ, მაგრამ რეალურად გაცილებით დიდი ფიგურაა, ვიდრე უბრალოდ წყევლის ავტორი შეიძლება იყოს.

 
 ბელამ ჩემპიონთა თასის ფინალში ზედიზედ ორი უნგრული დერბი მოიგო - 1961 წლის ფინალში უნგრელების ბარსელონა დაამარცხა 3:2. 1962 წლის ფინალში ასევე უნგრელი ფერენც პუშკაშის მადრიდის რეალი დაამარცხა 5:3. პუშკაშმა ჰეთ-თრიქი შეასრულა, მაგრამ მაინც დამარცხდა. ბელამ ზედიზედ მეორე ტრიუმფის მერე დიდი ბონუსი მოითხოვა, მისთვის შემოსავალს თითქმის ყოველთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა, მოითხოვა, რადგან იცოდა თავისი თავის ფასი და იმსახურებდა კიდეც, მაგრამ ხელმძღვანელებთან ვერ შეთანხმდა და კლუბიდან გაუშვეს, ამ დროს დაწყევლა კიდეც ბენფიკა. მომდევნო წელსვე ლისაბონელები ზედიზედ მესამედ გავიდნენ ჩემპიონთა თასის ფინალში და სწორედ აქედან იწყება წყევლის აღსრულება - ბენფიკა ნერეო როკოს მილანთან 1:2 დამარცხდა. მას მერე აგებს და აგებს ფინალებს. ბელაც კი დააბრუნეს, იქნებ თავისივე წყევლას თავად უშველოსო, მაგრამ ამას უკვე აღარაფერი შველის.

 
 ბელა გუტმანი ებრაელი-უნგრელი იყო, მარტივი ცხოვრება არც მას ჰქონია, არც „წითელმა ტერორმა” დაინდო, არც „თეთრმა”. მიუხედავად იმისა, რომ არასდროს გამორჩეული წევრი არ ყოფილა ებრაული მოძრაობებისა. დიდხანს არცერთ კლუბში არ გაჩერებულა, რადგან მასთან ხანგრძლივი ურთიერთობა ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო. როცა ლისაბონელებმა დაითანხმეს, გუტმანმა ძირითადი გუნდიდან 20 ფეხბურთელი გაუშვა და ახალგაზრდები დააწინაურა, მის ამ რეფორმას ეჭვის თვალით უყურებდნენ, საბოლოოდ, მყისიერი შედეგები მოიტანა, მაშინვე მოიგო ჩემპიონთა თასი. ფილოსოფია შემტევი ჰქონდა, შეიძლება ითქვას ბრაზილიურიც, მის ჩანაწერებში ამოიკითხავთ იმას, რასაც როგორც წესი, ბრაზილიელებს მიაწერენ ხოლმე: „არ მაინტერესებდა რამდენს გაგვიტანდნენ, რადგან ვიცოდი, რომ ორჯერ მეტის გატანა შეგვეძლო.”

 ფინალისა და ნახევარფინალის „გოლი მოჩვენება” ყველას კარგად ახსოვს, 1966 წლის გოლი, რომელიც ბახრამოვმა ჩათვალა, და 2005 წელს, ჩემპიონთა ლიგის 1/2 ფინალში გატანილი გოლი, რომელსაც ჟოზე მოურინიო დღემდე არ აღიარებს. თუმცა, იქამდე იყო გოლი ბენფიკა-ბარსელონას ფინალში, რომელზეც მეკარე რამალიესი სიცოცხლის ბოლომდე ირწმუნებოდა რომ ბურთს კარის ხაზი არ გადაუკვეთავს. მსაჯმა კი გოლი ჩათვალა.

 
 ფინალში ანგარიში კოჩიშმა გახსნა, თავური დარტყმით, ცნობილი იყო რომ თავით კარგად თამაშობდა, მაღალი ნახტომი ჰქონდა და ძლიერი კისერი - როგორც მისი თანაგუნდელები იხსენებდნენ. აგუასმა ანგარიში გაათანაბრა და ზუსტად ერთ წუთში „მოჩვენება გოლიც” იხილა მაყურებელმა. ბარსას მცველმა ბურთი ცუდად მოიგერია, თავისი კარისკენ, დაღმავალი ტრაექტორიით წავიდა და ძელს მოხვდა, მცირედით მეკარე რამალიესსაც შეეხო, მერე კი ბოლომდე კარის ხაზზე გორავდა, ახლა შეუძლებელია იმის გარკვევა ბურთმა გადაკვეთა თუ არა ხაზი. გოლი მეკარეს ჩაუთვალეს. მეორე ტაიმში კოლუნამ სამამდე გაზარდა ანგარიში, 75-ე წუთზე კი ციბორმა ერთ ბურთამდე შეამცირა, შორეული დარტყმით, პირდაპირ ცხრიანში გაგზავნა ბურთი.

 
 იყო კიდევ ერთი მომენტი, რომელიც გაჭრილი ვაშლივით ჰგავდა „მოჩვენება გოლს”, შორი მანძილიდან ლასლო კუბალამ დასცხო ბურთს და სასწაულად არ გავიდა, ჯერ ერთ ძელს მოხვდა, ხაზზე გაგორდა და მერე მეორე ძელს მოხვდა. კარში არ შევარდა. მსაჯს ისევე შეეძლო ამ ბურთის ჩათვლა, როგორც ბენფიკას ჩაუთვალა, მაგრამ ამჯერად სხვა გადაწყვეტილება მიიღო. არადა, კუბალას შეეძლო გმირი გამხდარიყო, ისედაც აღმერთებდნენ კატალონიელები, ეს ხომ ის კაცი იყო, ვის გამოც კამპ ნოუს აშენება გადაწყვიტეს. ამას ვერასდროს წარმოიდგენდა კაცი, რომელიც 1949 წლის იანვარში სატვირთო მანქანაში იყო შეყუჟული ავსტრიის საზღვართან, ვაიდა, უკან არ გამაბრუნონო. სამხედრო სამსახურზე უარი თქვა და ავსტრიაში გადაიპარა, მერე იტალიაში შეხვდა თავის ოჯახს და იქ განაგრძო თამაში. იტალიაში გატარებულ პერიოდს ასე იხსენებდა: „ვარჯიშებზე არაფერი მესმოდა, მაგრამ ფეხბურთს თავისი საკომუნიკაციო ენა აქვს, ვარჯიშზე აკეთებ იმას, რასაც სხვები, თამაშზე კი აკეთებ იმას, რასაც სხვა ვერ გააკეთებს - ყველა კმაყოფილი დარჩა.”

 
 ისე კი იღბლიანი კაცი იყო, ტორინოს სურდა მისი შეძენა, რომელიც მაშინ ევროპის ერთ-ერთ საუკეთესო კლუბად ითვლებოდა, წასვლა ვერ შეძლო, რადგან შვილი ავადმყოფობდა, დარჩენა და მასზე ზრუნვა ამჯობინა, იმ რეისის თვითმფრინავი, რომლითაც კუბალა უნდა გაფრენილიყო ბორცვს შეეჯახა და 31 ადამიანი დაიღუპა. FIFA-მ აუკრძალა ერთი წლით თამაში, უნგრელები ითხოვდნენ მის დასჯას სამხედრო სამსახურის თავიდან აცილებისა და ქვეყნიდან გაქცევის გამო. ბევრი ვერსია არსებობს როგორ მოხვდა კუბალა ბარსელონაში, მათ შორის, ერთ-ერთზე უკვე ვწერდით, როცა დი სტეფანოს საგას შევეხეთ, სერხი სამიტიერმა მადრიდის რეალს ცხვირწინ ააცალა ლაზლო კუბალა, სანაცვლოდ გენერალს დაჰპირდა კომუნისტების წინააღმდეგ ფილმს გადავიღებ, აგერ, საუკეთესოები გამორბიან მათი ქვეყნიდანო და გადაიღო კიდეც ფილმი კუბალაზე, უნგრეთიდან გამოქცეულ ვარსკვლავზე.

 
 კუბალა ბარსას ლიდერად იქცა, კლუბის 100 წლის იუბილეზე 20-ე საუკუნის საუკეთესო ფეხბურთელად აღიარეს, 21-ე მესის საკუთრებაა, მე-20 კუბალას ეკუთვნის და თავად განსაჯეთ რას ნიშნავს ეს, როცა ბარსელონაში უთამაშიათ იოჰან კრუიფს, მარადონას, რომარიოს, რონალდოსა და რივალდოს. ქომაგებმა კუბალა გამოარჩიეს. და სწორედ ამ კაცის ძეგლი დგას კამპ ნოუს წინ. რატომ?! - იმიტომ, რომ კამპ ნოუს აშენების იდეა სწორედ ამ ფეხბურთელს უკავშირდება, იმდენ ხალხს სურდა მისი თამაშის ხილვა, რომ ძველი სტადიონი ვეღარ იტევდა, ხელმძღვანელები კი მიხვდნენ, რომ რაც არ უნდა დიდი სტადიონი აეშენებინათ ხალხი მაინც გაავსებდა - კუბალას ნახვის სურვილით.

 
 კონფლიქტი ჰქონდა ლეგენდარულ ელენიო ერერასთან, ეს უკვე გავლენების ომი იყო, უნგრელის ავტორიტეტი ერერას ავტორიტეტს სცილდებოდა, ხელმძღვანელებმა მწვრთნელის გაშვება გადაწყვიტეს და მომდევნო წელსვე კუბალა და ბარსა ჩემპიონთა თასის ფინალში გავიდნენ, ამ თამაშის მოგება კიდევ უფრო დიდ სახელს მოუტანდა, მაგრამ ასე არ მოხდა. ბერნი ისევ უიღბლო ქალაქი აღმოჩნდა უნგრელი ფეხბურთელებისთვის.